Portal Islam w Polsce

Uczeni Bagdadu: Część I

Sobota, Styczeń 20, 2007

Źródło: MuslimHeitage
Tłumaczył: Jacek Myszkowski

Jako, że nie jest możliwe wymienienie i opisanie wszystkich uczonych, którzy żyli i pracowali w Bagdadzie w wiekach chwały nauki muzułmańskiej (od VII do XIII wieku ery chrześcijańskiej), skoncentrowaliśmy się jedynie na kilku z nich - będących reprezentantami różnych dyscyplin naukowych.

Jednym z pierwszych muzułmańskich uczonych żyjących w Bagdadzie, był astronom Al-Fazari Muhammad Ibn Ibrahim. Szczyt jego kariery naukowej przypadał na około drugą połowę VIII wieku (ery chrześcijańskiej). Pierwsza wzmianka o nim, pochodząca z drugiej połowy 762 roku, wiąże go z budową Bagdadu. Wymienia się go w tym źródle w towarzystwie innych wczesnych muzułmańskich uczonych: Nałbachtim, Masza’allahem i Umarem ibn al Farruchanem al-Tabarim (których oddelegowano do pracy nad tworzeniem Miasta Pokoju).
Pierwszą pracą Al-Fazariego Muhammada Ibn Ibrahima, było dzieło Zij al-Sindhind al-kabir zawierające wiele wpływów z indyjskiej rozprawy naukowej z IV wieku (zatytułowanej - Surja Siddhanta; dotyczyła ona astronomii). Prawdopodobnie około 790 r. (ery chrześcijańskiej) Al-Fazari ukończył pracę nad dziełem zatytułowanym Zij ala sinin al-Arab (Tablice astronomiczne zgodne z latami arabskimi), w którym to wyraźnie, w sposób systematyczny (tabelaryczny) przedstawione zostały średnie ruchy planet w czasie od jednego do sześćdziesięciu dni słonecznych; (Saura – relacja do słońca – sanskryt ), 10 do 60 dni słonecznych (6 razy 60 dni słonecznych to tyle co 1 rok gwiazdowy, syderyczny), 1 do sześćdziesięciu lat gwiazdowych oraz nieznaną liczbę okresów sześćdziesięcioletnich;
Zawarł w swojej rozprawie oczywiście tablice do konwersji kalpa aharganas ( sanskryt – termin oznaczający określony okres czasu) do dat kalendarza muzułmańskiego - Hidżra - data emigracji, wyjścia Proroka Muhammada z Mekki do Medyny. Z późniejszego zestawu jego tablic, używamy kopii tablic Mudżarrad do określania dnia tygodnia, w którym rozpoczynają się lata i miesiące kalendarza muzułmańskiego.
Al-Fazari pozostawił również listę krajów świata i ich lokalizację geograficzną z zij. Inne prace Al-Fazari’ego - co jest zrozumiałe - są mniej znane. Zawierają one jednakże kilka wersów wiersza Qasida fi ilm al-Nudżum (Kasyda o astronomii), która została zachowana przez XIII - wiecznego podróżnika-geografa Jaquta al-Hamałiego i al-Safadiego. Bibliografowie za bardziej istotne uważają książki o użyciu astrolabium, w których Al-Fazari napisał, że jest pierwszym uczonym, który zbudował to urządzenie w świecie islamu.

Ibn Sarajun – łaciński przydomek Ibn Serapion (jego kariera przypada na początek IX wieku ery chrześcijańskiej) - geograf, nie należy go mylić z fizykiem Jabią Ibn Sarafjunem.
Był autorem książki o geografii, zawierającej opis różnych mórz, wysp, jezior, gór oraz rzek na świecie. Jego opisy Eufratu, Tygrysu oraz Nilu są bardzo cenne. Jego wkład w opis kanałów Bagdadu stanowi naszą główną podstawę do rekonstrukcji średniowiecznego planu tego miasta. Rekonstrukcję tą ukończył Guy La Strange (w roku 1900 ery chrześcijańskiej), który korzystał także z innych autorytetów (zwłaszcza Ja’qubiego).
Wkład Ibn Serapiona w sieć systemu wodnego oraz opis Ja’qubi’ego głównych dróg wychodzących z Bagdadu wzajemnie się bardzo dobrze uzupełniają. Tekst arabski dzieła Ibn Sarajuna znajduje się na wystawie w British Museum wraz z tłumaczeniem i przypisami.

Abu-l-Faradż Muhammad Ibn Ishaq Ibn Abi Ja’qub al-Nadim al-Łarraq al- Baghdadi; dwa ostatnie człony nazwiska oznaczają kopistę lub sprzedawcę książek z Bagdadu /zm. w 995 r. ery chrześcijańskiej/. Ibn al-Nadim był historykiem i bibliografem. W latach 987-988 ukończył swój „Indeks nauk” - arabskie Fihrist al-ulum. Jest to - używając jego własnych słów: „Spis książek wszystkich ludzi Arabów i nie-Arabów (stworzony na podstawie) prac, które istnieją w języku i piśmie arabskim w każdej dziedzinie wiedzy”; zawierało to dzieło również biografie ich autorów.
Indeks został podzielony na dziesięć dyskursów dodatkowo podzielonych na sekcje. Tematy dyskursów można z grubsza zdefiniować, jako:

1.Języki, pisma, skrypty, Koran.
2.Gramatyka, filologia.
3.Historia, beletrystyka, biografia, geneaologia.
4.Poezja
5.Teologia scholastyczna.
6.Prawoznawstwo i tradycja.
7.Filozofia i „nauki starożytne” w trzech sekcjach :
a)filozofia materialistyczna i logika.
b)matematyka, muzyka, astronomia, mechanika, inżynieria.
c)Medycyna.
8.Magia i baśnie.
9.Sekty i wyznania.
10.Chemia.

Z powodu zniszczenia Bagdadu w 1258 r. ery chrześcijańskiej przez Mongołów, nie zachowała się żadna z tysięcy książek wymienionych w Indeksie.
Nie istnieje także tłumaczenie - w jakimkolwiek języku, jak również w języku angielskim - jak to zauważył Sarton w 1927 roku. Naukowiec, który podejmie się dokonać kompletnego tłumaczenia wraz z przypisami tego dzieła - może być pewien wygrania nagrody całej „republiki oświeconej” - jak to określił Sarton. Zadania tego podjął się Bayard Dodge w 1970 r.

Ibn Dżazla urodzony w Bagdadzie w roku 1074 ery chrześcijańskiej w rodzinie chrześcijańskiej, przyjął później islam. Jego dispositio corporum de constittutione hominis, Tacuin agritudinum - jak sugeruje tytuł - zostało przetłumaczone na łacinę.
Historia życia tego uczonego głosi, że podobno był fizykiem na dworze Karola Wielkiego. Napisać miał również tablice lub Tacuin. Potwierdzenie prawdziwości tej historii jest wyzwaniem dla współczesnych, ponieważ według Browna nie ma ona historycznych podstaw; chyba, że Ibn Jazla urodził się dwa wieki wcześniej, ponieważ Karol Wielki był cesarzem do 814 roku. Tacuin został przetłumaczony przez Żyda Farraguta, a jego łacińska wersja została opublikowana w 1532 roku ery chrześcijańskiej. Tłumaczenie niemieckie Tacuin zostało opublikowane w Strasburgu w 1533 roku przez Hansa Shotte. Ibn Dżazla napisał także inne dzieło, które zostało przetłumaczone przez Jambolinusa - znane jest w łacińskiej wersji jako Cibis et medicines simplicibus.

Wyślij znajomym

Pokrewne Tematy

Uczeni Bagdadu: Część I

Sobota, Styczeń 20, 2007