Pokrewne Tematy

Cywilizacyjny postęp ludzkości

Wtorek, Luty 22, 2005

przygotował Ahmad Ibrahim Al-Fakih

Cywilizacja arabska przyswoiła sobie osiągnięcia poprzedzającej ją cywilizacji greckiej. Utworzywszy imperium, arabowie przystąpili do tłumaczenia dzieł filozoficznych, medycznych, matematycznych i astronomicznych napisanych przez Platona, Arystotelesa, Euklidesa, Archimedesa, Apoloniusza, Ptolemeusza i wielu innych. Prace nad tymi przekładami osiągnęły szczyt, gdy w Bagdadzie za czasów kalifa Al - Mamuna powstał dom mądrości (830 r.) gdzie zgromadzono wielu uczonych i sprowadzono księgi z całego świata. Wynikiem dokonywanych przekładów i, co za tym idzie, badań, było wzbogacenie muzułmańskiej myśli arabskiej.
Przekłady nie ograniczały się do dzieł greckich. Arabowie przetłumaczyli z sanskrytu wiele pozycji z dziedziny medycyny, astronomii, matematyki, historii i literatury. mają oni także wielkie zasługi w tłumaczeniach z języków martwych, jak np. nabatejski.
Abd Allah al - Mukaffa przełożył czołowe dzieła perskie, jak: “Kalila i Dimna.”, “Wielka literatura”, “Mała literatura”. Nieco później dokonano tłumaczenia “Szahname” ("Księgi królów"). Arabowie zapoznali się w tym czasie z tekstami hebrajskimi, łacińskimi i koptyjskimi. Przetłumaczyli większość tego, co było znane z filozofii, medycyny, astrologii, matematyki i literatury pozostałym cywilizowanym narodom tamtego okresu.
Zdaniem wielu historyków Arabowie przejęli w spadku nauki Asyryjczyków, Babilończyków, Egipcjan, Persów, Hindusów i Greków. Ponieważ zaś w życiu codziennym mieli do czynienia z wieloma narodowościami i rasami, posiadającymi różnorakie zwyczaje, tradycje i wzorce zachowań, przed naturalnym biegiem rzeczy wszystkie te pierwiastki wtapiały się w nowa cywilizację. Narodziła się arabska filozofia muzułmańska, która wywarła niemały wpływ na rozwój tej dyscypliny wiedzy w innych krajach. Powszechnie znani stali się: Al - Farabi, Al - Ghazali, Ibn Ruszd, Ibn Tufail, Al Kindi czy Ibn Hazm. W naukach medycznych rozgłos uzyskali: Ar - Razi, Ibn Sina, Ibn an - Nu-fais. W matematyce i astronomii historia cywilizacji odnotowała nazwiska Al - Haisama, Dżabera ben hajjana, Al - Huwarizmiego, Al - Biruniego, Al - Bu-taniego, at - Tusiego i wielu innych. Wszystko to było rezultatem współdziałania z innymi kulturami. Kiedy państwa Północy tonęły w mrokach średniowiecza, jedyne pochodnie cywilizacji arabskiej słały im promienie światła. jak mówił Anatol France: “Najczarniejszym dniem w historii ludzkości był ten, w którym Karol Młot odparł od granic Francji najazd arabski.”
W cywilizacji arabskiej, która stworzyła jedno z największych imperiów w historii, narody Europy Zachodniej dostrzegły źródło siły. Filip Bawarski wysłał do kalifa Haszima I prośbę o pozwolenie na wysłanie do Andaluzji misji w celu zapoznania się z tamtejsza administracją i kulturą. W ślad za nim poszedł król Anglii Jerzy II. Stamtąd zaczęli czerpać wzory władcy Zachodu. Misje z innych krajów: Francji, Italii i Holandii odwiedzały uczelnie Grenady i Sycylii chłonąc wiele z nauki i kultury, literatury i sztuk pięknych. Od połowy IX w. Europa zaczęła najmować arabskich uczonych, by rozwijali szkolnictwo i rzemiosło. Zainteresowanie Europy dziełami arabskimi datuje się od X w. Zebrano dzieła dotyczące medycyny, filozofii, matematyki, nauk przyrodniczych, chemii, literatur, języka itp. i rozpoczęto nad nimi studia. Było to wynikiem zderzenia z muzułmanami w czasie wojen krzyżowych. Pomimo wrogości do Arabów nie zawahano się przez zapożyczeniem od nich wiedzy. Zdawano sobie bowiem sprawę, że poziom cywilizacji muzułmanów był o wiele wyższy od poziomu europejskiego.
W Toledo powstał w tym okresie wydział przekładów ksiąg arabskich na łacinę. Wywarły one duży wpływ na umysły myślicieli europejskich. Chyba najważniejszym z nich był Roger Bacon, który mówił: “Istnienie europejskiej myśli i nauki byłoby niemożliwe bez istnienia wiedzy arabskiej.”
Jeszcze po upadku arabskiego imperium jego kultura wywierała duży wpływ na rozwój myśli, literatury i sztuki narodów Europy. Wspomnijmy tu np. “Baśnie z tysiąca i jednej nocy”, które w całości przetłumaczone zostały dopiero w 1704 r. Dzieło to będące dowodem niezaprzeczalnego geniuszu, jak żadne inne wywarło wpływ na rozwój ówczesnego europejskiego opowiadania. Wpływ “Baśni” na literaturę europejską widoczny jest po dziś dzień. Postacie Sindbada, Alladyna, Ali Baby czy cyrulika z Bagdadu weszły na stałe do europejskiej literatury dla dzieci(...)"Baśnie" stanowiły niejednokrotnie inspiracje dla pisarzy - zarówno jeśli chodzi o formę, jak i treść. Karol Dickens posłużył się tym dziełem przy “Davidzie Copperfieldzie”, a Volitiare w “Kandydzie”. Angielski poeta Alfred Tennson napisał poemat pt. “Wspomnienia tysiąca i jednej nocy”. Zdaniem niektórych “Baśnie” stanowiły pierwowzór dla “Decamerona” Boccacia, które to opowiadanie uważane są za europejski początek tego gatunku literackiego.
Wzorowano się też na innych dziełach. “Żyjący syn czarującego” Ibn Tufaila był podstawą dla powieści filozoficzno-psychologicznej; nie ulega też wątpliwości, że “Robinson Crusoe” osnuty został na tej właśnie podstawie. Ostatnie badania stwierdzają, że to co Thmoas Elliot wniósł nowego do poezji angielskiej, pochodziło w prostej linii od arabskich muallak. Abul Ala Al - Maari w swoim “Traktatem o przebaczeniu” wyprzedził “Boską komedię” Dantego, a “Naszyjnik gołębicy” Ibn Hazma był pierwowzorem dla literatury romantyzmu.
O zasięgu arabskich wpływów świadczą również fakty z innych dziedzin. Indyjskie symbole, z których utworzyli cyfry Arabowie, używane są na Zachodzie po dziś dzien. Początki algebry i astrologii dali Arabowie. Wielkie odkrycia geograficzne, jak droga morska do Indii odkryta przez Vasco de Gama, nie były możliwe, gdyby nie wykorzystane arabskiej wiedzy w doskonaleniu instrumentów nawigacyjnych.
Można przytoczyć setki innych przykładów na to, że wielki był wpływ arabskiej kultury na kulturę Zachodu. Lecz nie chodzi o ich wyliczenie, a jedynie o przypomnienie, że to co Europa wzięła z kultury arabskiej, stanowiło bazę jej rozwoju.
Dlaczego wiec Europa nie uzależniła się kulturowo od Arabów? Nie ograniczano się tam do przekładów, lecz usilnie pracowano nad ich rozwinięciem. Nie poprzestano na zapoznaniu się z wiedza zawarta w przekładanych księgach, lecz podjęto prace krytyczne. Dzięki temu rozpoczął się rozwój nauk na Zachodzie. Spotkanie Zachodu z cywilizacja arabska wydało bardzo szybko owoce i Zachód pozyskał dla swojej kultury to, czego potrzebował. . Wtedy to zaczął wydobywać się z wieków średnich.
W tym samym czasie Arabowie zaczęli przeżywać okres cywilizacyjnego upadku. Zainteresowanie sztuką i nauką ustąpiło miejsca zainteresowaniu odparciem najeźdźców. Wraz z upadkiem kalifatu Bagdadzkiego, osłabieniem arabskiego panowania w Andaluzji, początkiem najazdów tatarskich i wypraw krzyżowych następował coraz głębszy upadek cywilizacyjny. I chociaż dawało się jeszcze zauważyć dowody sil i zdolności Arabów, o czym świadczyły choćby zwycięstwa odniesione przez Salah ad - Dina Ajjubiego czy narodziny tak wielkich naukowców jak Ibn Chaldun, to bieg historii stawał się niepomyślny dla cywilizacji arabskiej(...)Teza o wyższości rasy białej była bazą, na której wyrosła polityka kolonialna państwa Zachodu. W wyniku podbojów w XIX w. i początkach XX w. Anglia zawładnęła Libanem, Syria, Marokiem, Tunezją i Algierią. Zachodni kolonializm podjął walkę z miejscową kulturą. Na pierwszy ogień poszedł język arabski. Nie było kwestii współżycia czy zazębienia się obydwu kultur. Celem było rzucenie arabskiego narodu na kolana i uzależnienie go na wieki. W ten sposób ucięto możliwość prowadzenia obopólnie korzystnego dialogu pomiędzy obydwoma kulturami, nawet namiastkę tego dialogu podjętego na początku ubiegłego stulecia.
Słynna maksyma Ibn Chalduna mówi, że zwyciężony zawsze pragnie naśladować zwycięzcę. Toteż niektórzy intelektualiści utrzymywali, ze dla przywrócenia utraconego miejsca należy we wszystkim upodabniać się do kolonizatorów. Np. Taha Husajn rozwiązanie widział w “naśladowaniu Europejczyków w taki sposób, byśmy stali się ich odbiciem, współtowarzyszami cywilizacji z jej dobrem i złem, jej słodyczą i goryczą(...)byśmy zaczęli czuć tak, jak Europejczyk."(...)Naród znajdował się w stanie psychicznym, który nie pozwalał mu na współuczestnictwo w życiu intelektualnym własnej awangardy. Zajęty był samoobroną fizyczną - z bronią w ręku występował przeciw agresorom. W wyniku nasilającej się walki wyzwoleńczej kolonializm poszedł na ustępstwa. Były one jednak pozorne, bowiem wpływy polityczne, gospodarcze i kulturalne nie osłabły.

Portal Islam w Polsce - www.islam-in-poland.org